«دفتر نشر معارف» در سال ۱۳۷۶ شمسی با اهتمام مسئولان «نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاهها» تأسیس شد. این انتشارات ابتدا در تهران متولد شد و هدف اولیهی آن تولید و توزیع کتابهای درسی و عمومیِ منبع دروس معارف دانشگاهها بود. با این حال، از سال ۱۳۷۹ تحولی اساسی در این مجموعه رخ داد و نشر معارف فعالیت گستردهتری را در بازار کتاب آغاز کرد.
دفتر نشر معارف، که وابسته به نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاههاست تلاش میکند از دریچهی «اسلام ناب» به بازخوانی، بررسی، نقد و تولید اندیشه در عرصههای مختلف بپردازد. این ناشر فعالیت خود را با محوریت چهار حوزهی اصلی پیگیری میکند: «معارف و اهل بیت (ع)»، «روانشناسی و تربیت دینی»، «ادبیات و داستان دینی»، و «مسائل بنیادین سیاسی و اجتماعی».
از میانهی دههی ۹۰، نشر معارف رسالت خود را نشر اندیشهی «اسلام ناب محمدی» قرار داد و در زمینههایی چون معارف اسلامی، تاریخ، نقد غرب، عدالتخواهی و تربیت، به انتشار آثار اساتید برجستهی انقلابی پرداخت. این انتشارات همچنین در زمینهی ادبیات، یکی از پیشگامان حمایت از نویسندگان نو قلم بوده است.
دفتر نشر معارف تا کنون بیش از ۱۷۰۰ عنوان کتاب در موضوعاتی همچون: دروس معارف اسلامی دانشگاهها، اندیشههای امام خمینی (ره) و مقام معظم رهبری، پرسشها و پاسخهای دانشجویی، معارف قرآن و اهلبیت (ع)، دینپژوهی، اخلاق و عرفان، انقلاب اسلامی و تاریخ معاصر، مسائل جهان اسلام، غربشناسی، شبهات فکری و عقیدتی، علوم انسانی، مسائل تربیتی، زن و خانواده، نقد فمینیسم و رمان منتشر کرده است. این ناشر سالانه حدود ۱۰۰ عنوان کتاب جدید تولید میکند.
از فعالیتهای توزیعی و ترویجی این مجموعه میتوان به راهاندازی بیش از ۴۰ شعبه از فروشگاههای زنجیرهای «پاتوق کتاب» اشاره کرد. همچنین برگزاری ۱۴ دوره مسابقات کتابخوانی «پویش روشنا» در سطح ملی، از دیگر اقدامات مؤثر این ناشر در ترویج فرهنگ کتابخوانی کشور بوده است.
دفتر نشر معارف در اسفندماه سال ۱۴۰۰، با اعلام تغییر هویت بصری و سازمانی، به «موسسه فرهنگی-هنری نشر معارف» تغییر نام داد و چشماندازی بینالمللی با شعار «فراتر از خواندن» برای خود ترسیم کرد.